Zamek w Pieskowej Skale - Historia

Pierwsze wzmianki o Pieskowej Skale pochodzą z dokumentu wystawionego przez wojewodę Marka i kasztelana Klemensa Gryfitów „In novo castro” w 1230 roku, mowa w nim o wybudowanym 2 lata wcześniej grodzie w Pieskowej Skale (zwanym w XIII w. Skałą). Nowo zbudowany zamek zabezpieczał Kraków od północy, tu w 1228 roku, według „Kroniki Polskiej”, Konrad Mazowiecki poniósł klęskę i zginął.

Kolejne informacje o Pieskowej Skale, przysiółku wsi Sułoszowa, pochodzą z 1315 r. W dokumencie wydanym przez Władysława Łokietka można przeczytać o zamku „Peskenstein”.

Zamek pieskoskalski prawdopodobnie powstał w wyniku przebudowy istniejącego w tym miejscu założenia obronnego, strzegącego wiodącej Doliną Prądnika drogi, łączącej Kraków ze Śląskiem.

Pieskowa Skała do końca XIV w. pozostawała w posiadaniu królewskim.

W roku 1377 król Ludwik Węgierski przekazał zamek podstolemu krakowskiemu, Piotrowi Szafrańcowi z Łuczyc, w ramach zadośćuczynienia za obrażenia poniesione przez niego w sporze z węgierskimi dworzanami króla.

Pełne prawo do posiadania zamku rodzina Szafrańców uzyskała jednak dopiero w 1422 r. od Władysława Jagiełły . O ile pierwsi właściciele zamku w Pieskowej Skale byli wierni królowi i cieszyli się Jego zaufaniem jako doradcy, o tyle kolejne pokolenia Szafrańców zdecydowanie utraciły wysoką pozycję na dworze królewskim, trwoniąc także majątek. W 1422 r. po śmierci Piotra Szafrańca, syna podstolego krakowskiego i zarazem pierwszego właściciela zamku, jego syn również Piotr, oraz wnuk Krzysztof zerwali kontakty z dworem królewskim i zajęli się alchemią , czarną magią oraz rozbójnictwem. Krzysztof Szafraniec należący do najsłynniejszych polskich raubritterów – rycerz rozbójników, został na polecenie Kazimierza Jagiellończyka pojmany, osądzony i stracony w 1484 roku.

Wiek XV, pomimo zawiłych i dość dramatycznych losów właścicieli przyniósł kolejne przebudowy i rozbudowy zamku, zwłaszcza jego systemu obronnego.

W XVI wieku właściciele Pieskowej Skały odzyskali swoją pozycję na dworze królewskim, zajmując dość wysokie stanowiska. Hieronim Szafraniec pełniący obowiązki sekretarza króla Zygmunta Starego został nawet mężem królewskiej córki Reginy.

Za czasów Hieronima, głównie dzięki wysokiemu posagowi wniesionemu przez Reginę oraz możliwości korzystania z usług włoskich budowniczych, zaczęto wprowadzać do gotyckich wnętrz zamku w Pieskowe Skale pewne elementy renesansowe.

Rozpoczęte przez Hieronima Szafrańca prace remontowe i przebudowy dokończył jego bratanek, Stanisław Szafraniec.

Ostatnim właścicielem zamku w Pieskowej Skale, wywodzącym się z rodziny Szafrańców, był zmarły bezpotomnie Jędrzej, syn Stanisława.

W 1608 dobra pieskoskalskie przeszły w posiadanie Macieja Łubnickiego.

W kolejnych latach zamek nieustannie zmieniał swoich właścicieli stając się ostatecznie w 1640 r. rezydencją Michała Zebrzydowskiego, który wzmocnił fortyfikacje i wzbogacił zamek o okazałą kaplicę.

W latach 1655-1657 zamek został niemal doszczętnie zniszczony i złupiony przez Szwedów.

W 1667 r. zamek zyskał nowych właścicieli, przeszedł w ręce rodu Wielopolskich. Nowi właściciele korzystali z zamku głównie podczas polowań w okolicznych lasach, nie traktując go jako głównej rezydencji. Najsłynniejszym organizatorem polowań i jednocześnie jednym z ostatnich reprezentantów Wielopolskich był Hieronim. On również, jako jedyny ze swojej rodziny przeniósł się na stałe do Pieskowej Skały. Za jego czasów zamek pieskoskalski zatracił swój renesansowy charakter nabywając barokowe elementy oraz, na wzór gabinetów holenderskich, tureckich i chińskich, zyskując bogaty zbiór cennych dzieł sztuki.

Od roku 1842 zamek drogą kupna stał się własnością rodziny Mieroszewskich. W latach 1850 i 1863 zamek uległ dwóm niszczącym pożarom. Prace remontowe prowadzone przez ówczesnego właściciela Sobiesława Mieroszewskiego nadały zamkowi neogotycki charakter.

Pod koniec XIX w. Mieroszewscy sprzedali mocno zaniedbany zamek. Kolejni nowi właściciele nie byli jednak w stanie utrzymać rezydencji, nie mówiąc już o jej odnowieniu.

Wiosną 1902 r. została ogłoszona licytacja zamku w Pieskowej Skale. W tym krytycznym momencie, za sprawą Adolfa Dygasińskiego oraz z inicjatywy Józefa Zawadzkiego, utworzono Spółkę Akcyjną, która zamek wykupiła i przeznaczyła na ekskluzywny pensjonat.

Pensjonat działał na zamku w latach 1903-1939 będąc popularnym miejscem na szlaku turystycznym dla mieszkańców Warszawy i całego zaboru rosyjskiego.

W czasie wojny pomieszczenia pensjonatu udostępniono na sierociniec, przez który przewinęło się setki dzieci.

Po wojnie na mocy dekretu o reformie rolnej zamek został znacjonalizowany i stał się własnością państwa podlegając pod Ministerstwo Rolnictwa.

W 1950 r. zamek w Pieskowej Skale przejęło Ministerstwo Kultury i Sztuki rozpoczynając równocześnie gruntowne prace remontowe i konserwatorskie.

Ponieważ do naszych czasów nie zachowało się nic z wyposażenia zamku podjęto decyzję o utworzeniu galeryjnej wystawy dla ekspozycji części zbiorów z Wawelu. Muzeum utworzone na zamku w Pieskowej Skale ma charakter dydaktyczny poświęcony przemianom w sztuce europejskiej od średniowiecza do XIX w. i nie ma żadnego związku z historią zamku.

Informacje turystyczne

  • Zamek w Pieskowej Skale - Informacje turystyczne
    Godziny otwarcia kwiecień i październik: poniedziałek nieczynne, wtorek-czwartek 10.00-16.00, piątek 10.00-13.00, sobota-niedziela 10.00-16.00.  
    Czytaj dalej...

Zamek z zewnątrz

Historia

  • Zamek w Pieskowej Skale - Historia
    Pierwsze wzmianki o Pieskowej Skale pochodzą z dokumentu wystawionego przez wojewodę Marka i kasztelana Klemensa…
    Czytaj dalej...

Mogiła powstańców

Muzeum

  • Zamek w Pieskowej Skale - Muzeum
    Do dyspozycji zwiedzających oddane są trzy wystawy stałe: „Przemiany stylowe w dziejach sztuki europejskiej od…
    Czytaj dalej...

Dziedziniec arkadowy

Wirtualny spacer

RPO Małopolska Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
© 2012 - 2014 Gmina Sułoszowa
realizacja i hosting: e/kreacje.pl